Đăng bởi Kathy Trần vào 07/07/2021

Hoạt động trong điều kiện không chắc chắn cao là thách thức chính đối với hầu hết các startup. Thay vì cố gắng xây dựng mô hình kinh doanh truyền thống với nhiều điểm cố định, nhiều startup thành công đã tận dụng lean canvas (bản thiết kế mô hình kinh doanh tinh gọn). Lean canvas giúp đóng khung các ý tưởng kinh doanh lúc đầu dưới dạng giả thuyết, và khuyến khích các startup coi “vấn đề” là điểm khởi đầu để xây dựng một doanh nghiệp.

Câu chuyện của Google bắt đầu với việc 2 chàng trai dành hàng giờ trong gara để tạo nên đúng thứ thị trường cần. Một đôi bạn khác – những người sau này là các nhà sáng lập của Airbnb – từng rơi vào cảnh túng thiếu và cố gắng tìm cách kiếm tiền.

Facebook, Youtube, Amazon đều có những khởi đầu “tự thân vận động” giống nhau. Theo thuật ngữ hiện đại, họ đều là lean startup (công ty khởi nghiệp tinh gọn) trở thành unicorn (kì lân). Những sản phẩm này đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm đầu tiên và vượt mức định giá 1 tỉ USD.

Lean canvas cua 5 startup ki lan

5 startup trị giá hàng tỉ đô và lean canvas của họ

Các startup trong bài viết này được lựa chọn dựa trên 2 tiêu chí. Thứ nhất, đó là các unicorn; thứ hai, các startup này thành lập trước khi cuốn The Lean Startup (Khởi nghiệp tinh gọn) được ra mắt lần đầu năm 2011. 

Bài viết cũng đề cập tới 2 kiểu công ty startup khác nhau: công ty chú trọng tới phát minh và công ty chú trọng tới việc kiếm tiền. Ví dụ, founder của Facebook, YouTube và Google ban đầu không chú trọng vào việc kiếm tiền. Họ chỉ thích thú với việc phát minh ra các giải pháp hay công nghệ để giúp cải thiện cuộc sống. Amazon và Airbnb lại là những startup hướng tới lợi nhuận ngay từ đầu. Founder của 2 startup này coi việc kiếm được tiền là mục tiêu chính. Ta hãy thử đặt mình vào vị trí của các founder và điền vào bản lean canvas. 

Google

Năm thành lập: 1998

Trụ sở: Menlo Park, California, Mỹ

Tên ban đầu: Googol

Nhà sáng lập: Larry Page và Sergey Brin

Tổng vốn được đầu tư: 36,1 triệu USD (vòng cuối vào năm 2020)

IPO: huy động được thêm 1,7 tỉ USD năm 2004

Xét về sự phổ biến và mức độ tiếp nhận toàn cầu, Google là công ty số một. Từ một công cụ tìm kiếm web, Google đã trở thành gã khổng lồ đa quốc gia chuyên về quảng cáo online, điện toán đám mây, sản phẩm phần cứng, phần mềm và nhiều dịch vụ khác. Khó mà tin được rằng sự vươn lên của Google bắt đầu trong gara ô tô, nơi mà 2 nhà sáng lập áp dụng những kiến thức họ học được từ Đại học Standford vào hơn 20 năm trước.

Sergey Brin và Larry Page đã nhìn thấy những điều còn thiếu ở Excite hay Yahoo – những công cụ tìm kiếm vào thời đó. Dựa trên ý tưởng đó, họ đã nỗ lực để tạo ra một cỗ máy tìm kiếm đáng tin cậy, toàn diện và nhanh chóng. Sức mạnh từ sự hợp lực của họ đã tạo nên thuật toán PageRank (xếp hạng trang web). PageRank chính là lợi thế không công bằng của Google.

Các nhà sáng lập Google từng cố bán công nghệ của họ cho các đối thủ tiềm năng nhưng đã thất bại. Vì vậy, họ đổi hướng sang việc phát triển dự án của mình thành một startup tinh gọn. May sao, đồng sáng lập của Sun Microsystems, Andy Bechtolsheim, đã nhìn thấy tiềm năng trong dự án của họ và đầu tư 100.000 USD. Năm 2018, giá trị thị trường của Goole đã vượt mức 700 tỉ USD.

Hãy cùng xem bản lean canvas mà có thể Brin và Page cũng đã từng phác thảo 20 năm trước.

Lean canvas Google

Facebook

Năm thành lập: 2004

Trụ sở: Cambridge, Massachusetts, Mỹ

Tên ban đầu: Thefacebook

Nhà sáng lập: Mark Zuckerberg, Dustin Moskovitz, Eduardo Saverin, Andrew McCollum và Chris Hughes

Tổng vốn được đầu tư: 2,3 tỉ USD (vòng cuối vào năm 2012)

IPO: huy động được thêm 18,4 tỉ USD năm 2012

Facebook là một trong những dự án ra đời sau khi bong bóng dot.com vỡ. Câu chuyện về mạng xã hội nổi tiếng nhất không bắt đầu ở một gara mà ở ký túc xá trường ĐH Harvard, nơi Mark Zuckerberg cùng đội ngũ xây dựng một danh bạ sinh viên có ảnh và thông tin cơ bản. Sản phẩm đầu tiên của họ là Facemash, một website cho phép sinh viên xếp hạng hình ảnh của nhau. Tuy nhiên, phiên bản ban đầu này không gây được sự chú ý.

Thefacebook, phiên bản gốc của mạng xã hội Facebook mà chúng ta biết đến ngày nay, là kết quả của những bài học thành công và thất bại từ Facemash. Những khoản đầu tư đầu tiên vào startup này là 2.000 USD từ Saverin và 1.000 USD từ Zuckerberg. Sự lan toả của mạng xã hội này dần dần vượt ra khỏi phạm vi của trường ĐH Harvard để đến với các trường ĐH ở Mỹ và Canada. Cái tên Thefacebook được bỏ chữ “the” vào tháng 8/2005 và trở thành một mạng xã hội mở.

Nếu Zuckerberg and Saverin từng muốn tạo ra lean canvas cho Facebook, có thể nó sẽ như thế này:

Lean canvas Facebook

YouTube

Năm thành lập: 2005

Trụ sở: San Mateo, California, Mỹ

Nhà sáng lập: Jawed Karim, Steve Chen và Chad Hurley

Tổng vốn được đầu tư: 11,5 triệu USD (vòng cuối cùng năm 2006)

Được Google mua lại năm 2006 với mức giá 1,7 tỉ USD.

Các founder của YouTube không bắt đầu trong gara hay ký túc xá. Họ chọn một căn hộ ở phía trên một tiệm bánh pizza, và đó chính là nơi mà dịch vụ chia sẻ video lớn nhất thế giới ra đời.

Những người dùng Internet thời đó không có lựa chọn nào để xem và chia sẻ video kể từ khi ShareYourWorld, trang web đăng tải video đầu tiên, dừng hoạt động năm 2001 và Vimeo thì vừa mới bắt đầu (Vimeo được thành lập 3 tháng trước khi tên miền youtube.com được đưa vào hoạt động).

Cuối cùng, Jawed, Steve và Chad, những nhân viên cũ của PayPal, được thôi thúc bởi ý tưởng tạo ra một phiên bản video của dịch vụ hẹn hò online “Hot or Not”, đã quyết định tập trung vào việc phát triển một startup về chia sẻ video.

Vì thời kỳ thiếu vốn đầu tư cho startup đã qua, dự án đầy hứa hẹn này không rơi vào cảnh thiếu tiền. Quỹ Sequoia Capital là nhà đầu tư đầu tiên của họ và đã đầu tư 3,5 triệu USD vào thời điểm 10 tháng sau khi tên miền youtube.com bắt đầu hoạt động. Năm 2006, YouTube được Google mua lại với mức giá lên đến 1,65 tỉ USD.

Bản lean canvas của YouTube có thể phản ánh những vấn đề và giải pháp dưới đây vào năm 2005.

Lean canvas YouTube

Amazon

Năm thành lập: 1994

Trụ sở: Bellevue, Washington, D.C., Mỹ

Tên ban đầu: Calabra

Nhà sáng lập: Jeff Bezos

Tổng vốn được đầu tư: 108 triệu USD (8 triệu USD trước khi IPO)

IPO: huy động được thêm 54 triệu USD năm 1997

Ngày nay, startup được đặt tên theo con sông dài thứ 2 thế giới này được biết đến với rất nhiều hoạt động, bao gồm thương mại điện tử, dịch vụ điện toán đám mây và cả trí tuệ nhân tạo. Gần 25 năm trước, Amazon chỉ là một cửa hàng sách online tạo ra những thách thức cho các cửa hàng sách truyền thống. Tuy vậy, ngay từ thời điểm đó, Jeff Bezos đã muốn xây dựng “một cửa hàng bán tất cả mọi thứ”. 

Amazon được thành lập ngay giữa cuộc khủng hoảng bong bóng dot.com và may mắn sống sót qua cơn suy thoái sau đó. Câu chuyện về startup này khởi đầu từ một gara và nguồn vốn ban đầu đến từ khoản tiết kiệm cá nhân của bố mẹ Bezos. Vào giai đoạn đó, lượng sử dụng web tăng chóng mặt và hầu như mọi doanh nhân khởi nghiệp đều muốn lướt trên con sóng internet. Jeff đã từng xem xét 20 sản phẩm để bán online, nhưng cuối cùng, anh lựa chọn sách vì mặt hàng này có nhu cầu trên toàn cầu và chi phí thấp.

 Đây có thể là lean canvas của Amazon vào năm 1994.

Lean canvas Amazon

Airbnb

Năm thành lập: 2008

Trụ sở: San Francisco, California, Mỹ

Tên ban đầu: AirBed & Breakfast

Nhà sáng lập: Brian Chesky, Joe Gebbia và Nathan Blecharczyk

Tổng vốn được đầu tư: 4,4 tỉ USD (vòng cuối năm 2018)

Mặc dù 3 năm sau khi Airbnb được thành lập, những quy tắc cốt lõi của phương pháp khởi nghiệp tinh gọn mới được Eric Ries giới thiệu, nhưng đội ngũ Airbnb đã sử dụng chúng từ trước. Mọi chuyện bắt đầu với nhu cầu đơn giản là kiếm tiền, vì Brian Chesky và Joe Gebbia đang thiếu tiền thuê nhà.

Giải pháp của họ được truyền cảm hứng bởi một tình huống khi đó: tất cả các khách sạn ở nơi họ sống đã được book hết ngay trước khi một hội thảo sắp được tổ chức. Đó là cách mà website AirBed & Breakfast ra đời năm 2007. Các nhà sáng lập cung cấp cho 3 vị khách những tấm nệm hơi và bữa sáng với mức giá 80 USD/ người/ đêm. Theo thuật ngữ hiện đại, họ đã tung ra một bản MVP (minimum viable product – sản phẩm khả dụng tối thiểu) để xác nhận ý tưởng của mình. 

Sau đó, đội ngũ Airbnb phát triển lên (với sự tham gia của Nathan Blecharczyk), sống sót qua nhiều lần tung sản phẩm kém may mắn và không thu hút được ai trong số 15 nhà đầu tư thiên thần mà họ liên hệ. Bộ 3 nhà sáng lập tìm những cách khác để nuôi dự án này, trong đó có cả việc bán ngũ cốc (và kiếm được 30.000 USD). 

Họ có thêm 20.000 USD tiền đầu tư nữa từ chương trình tăng tốc khởi nghiệp nổi tiếng Y Combinator. Ngay khi đổi từ “Air Bed & Breakfast” sang cái tên đơn giản “Airbnb”, startup này nhận được khoản đầu tư lớn đầu tiên: quỹ Sequoia Capital (nhà đầu tư đầu tiên của YouTube) đầu tư vòng hạt giống với 600.000 USD vào tháng 4/2009. Năm 2018, giá trị thị trường của Airbnb đã đạt 38 tỉ USD.

Hãy cùng xem bản lean canvas của Airbnb mà nếu đặt bút viết năm 2008, có thể các founder của Air Bed & Breakfast khi đó đã tạo ra:

Lean canvas Airbnb

Những ví dụ nêu trên là góc nhìn của tác giả bài viết về cách mà các startup này có thể tận dụng lean canvas. Bạn nghĩ chúng có giống với bản lean canvas mà các founder có thể đã lập ra không, hay khác ở điểm nào?

Nguồn: Railsware.com

Babuki lược dịch và hiệu đính

Đăng ký nhận bản tin


    Các bài bài viết liên quan

    Xem thêm
    Khởi nghiệp Tin tức

    Kilo – startup TMĐT B2B – nhận đầu tư 5 triệu USD vòng Series A

    Kilo, nền tảng thương mại điện tử B2B có trụ sở tại Việt Nam, chuyên kết nối các nhà bán buôn với các doanh nghiệp…

    15/11/2021 • Kathy Trần
    Tin tức Chiến lược kinh doanh Doanh nhân Khởi nghiệp

    “Bà trùm trứng” Ba Huân – người phụ nữ chưa học hết lớp 5 lay động tập đoàn Hà Lan để mang về dây chuyền sản xuất gây tiếng vang khắp Đông Nam Á

    Có hẹn với bà Phạm Thị Huân – Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Trách nhiệm hữu hạn Ba Huân vào thời điểm…

    27/10/2021 • Babuki JSC
    Tin tức Chuyển đổi số Khởi nghiệp

    The Models of DX: Các mô hình chuyển đổi số của Startup

    Trong những năm gần đây, khái niệm DX ( Digital Transformation: chuyển đổi số) được nhắc tới rất thường xuyên. DX với ý nghĩa là quá trình sử dụng các công nghệ để điều chỉnh các quy trình kinh doanh, văn hóa và trải nghiệm khách hàng. Không chỉ các công ty, tập đoàn lớn tham gia vào cuộc đua DX, mà cả các công ty khởi nghiệp startup cũng hiện diện, góp phẩn thúc đẩy quá trình chuyển đổi số này. Thực tế cho thấy đây là xu hướng không thể đảo ngược, đã và đang mang lại tính hiệu quả, hình thành cấu trúc kinh doanh mới bền vững cho nhiều lĩnh vực khác nhau. Chia sẻ rất hay của bạn Hoàng Thị Kim Dung, Ventures Capitalist at Genesia Ventures Japan về chủ đề này.

    26/10/2021 • Babuki JSC
    Tin tức Khởi nghiệp M&A / Gọi vốn đầu tư

    5 mục điều khoản quan trọng trong mọi hợp đồng đầu tư startup

    Chặng cuối của trao đổi / thương thảo giữa startup và nhà đầu tư quan tâm là hợp đồng đầu tư. Tuy nhiên, nhiều nhà sáng lập và cả nhà đầu tư đều lúng túng để thực sự hiểu các điều khoản hợp đồng đầu tư. Do đó, các bên mất rất nhiều thời gian cho việc hiểu, rồi review hợp đồng, từ đó tiến hành thương lượng và hoàn tất chỉnh sửa hợp đồng lần cuối trước khi đồng ý kí kết.

    25/10/2021 • Babuki JSC
    M&A / Gọi vốn đầu tư Case study Tin tức

    NUỐT CÁ LỚN: thương vụ M&A 67 tỷ đô, lớn nhất trong lịch sử công nghệ giữa Dell và EMC

    “Canh bạc” M&A kinh điển của Dell khiến giới công nghệ toàn cầu ngả mũ: Đi vay 48,6 tỷ USD để “nuốt cá lớn” EMC, cứu công ty khỏi cuộc thoái trào máy PC

    06/10/2021 • Babuki JSC
    Tin tức Doanh nhân Khởi nghiệp

    Những điều khiến Elon Musk trở nên khác biệt

    Một tay chống đỡ Tesla và SpaceX trước bờ vực phá sản, Elon Musk từ kẻ bị xem là điên rồ thành người đầu tiên…

    04/10/2021 • Babuki JSC
    Tin tức Khởi nghiệp

    Không phải Elon Musk, đây là 2 nhà sáng lập thật sự của Tesla

    Tesla hiện là hãng xe giá trị nhất thế giới với vốn hóa thị trường hơn 1.000 tỷ USD. Thành công của công ty này…

    27/09/2021 • Babuki JSC
    Tin tức Khởi nghiệp

    3 Điều nhà sáng lập nên TRÁNH làm để phát triển startup giai đoạn đầu ở Việt Nam

    “Những nhà sáng lập thành công nhất đơn giản là họ biết khi nào nói KHÔNG” ( Nguyên văn: The most successful founders simply know when to say “no”). Vậy cần nói KHÔNG với những việc gì, khi nào? Có rất nhiều câu trả lời chung cho mọi nhà sáng lập nhưng mình muốn chọn lọc ra những việc mà thực sự có ý nghĩa tham khảo nhất dành riêng cho các nhà khởi nghiệp ở Việt Nam, dựa trên nhiều nguồn tham khảo từ những nhà đầu tư kinh nghiệm lâu năm am hiểu về Việt Nam, lời khuyên dành cho nhà sáng lập từ các legendary trong làng đầu tư thế giới, hay cuốn sách “Khoa học khởi nghiệp” (Startup Science 起業の科学 của Masa Tadokoro),… Dưới đây mình xin phép được tổng hợp 3 điều nhà sáng lập nên TRÁNH làm để tập trung vào những thứ quan trọng nhất cho phát triển công ty của mình ở giai đoạn đầu:

    26/09/2021 • Babuki JSC
    Tin tức Chuyển đổi số Khởi nghiệp

    Hierarchy of Marketplace Framework – Hệ thống cấp bậc của mô hình kinh doanh nền tảng

    Đây là bài viết của cô Sarah Tavel- General Partner của quỹ đầu tư BenchMark, một trong những quỹ đầu tư hàng đầu thế giới,…

    26/09/2021 • Babuki JSC
    Tin tức Chiến lược kinh doanh Khởi nghiệp

    SCALE và nguyên lý Cái rổ thủng: Đừng vội khi Startup chưa đủ “chín”!

    Theo như bài báo cáo thông kê của Startup Genome, báo cáo khảo sát hơn 3200 startup toàn cầu, cho thấy hơn 70% startup đó thất bại là do Premature Scaling-hay còn được gọi là Scale khi “chưa đủ chín”. Bài viết này chia sẻ góc nhìn là bạn Hoàng Thị Kim Dung, Ventures Capitalist at Genesia Ventures Japan, một VC đầu tư vào startup giai đoạn Early, về Scale và những rủi ro Scale khi startup chưa “chín” với nguyên lý Cái rổ thủng, những việc startup cần chuẩn bị để sẵn sàng cho Scale.

    26/09/2021 • Babuki JSC
    bool(false)