09/06-2020 - Phân tích thị trường

Xây dựng câu hỏi phân tích thị trường

Đi thực địa (fieldwork) là một phần thiết yếu của phân tích thị trường. Đây là công tác đi thu thập dữ liệu, thường dưới hình thức phỏng vấn chuyên sâu những đáp viên phù hợp. Để có thể có được thông tin chính xác, người phỏng vấn cần một bảng câu hỏi chuẩn để không bỏ sót bất kỳ thông tin nào. 

Xây dựng câu hỏi phân tích thị trường là một công việc tưởng đơn giản nhưng không phải, nếu không theo trình tự các bước, bảng câu hỏi sẽ kém chất lượng. Như vậy thì thông tin thu được không đúng, dẫn đến kết quả phân tích lệch lạc theo, sau cùng doanh nghiệp sẽ đưa ra các quyết định sai lầm. 

Bạn đã thấy hậu quả của một bảng câu hỏi phân tích thị trường kém là rất nghiêm trọng đúng không? Hãy cùng Babuki tìm hiểu cách xây dựng câu hỏi phân tích thị trường hiệu quả nhé.

1. Xác định mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi lớn cần trả lời

Mục đích của câu hỏi phân tích thị trường chính là để tìm thông tin. Chúng ta cần xác định trước VÌ SAO chúng ta cần câu hỏi và để phục vụ cho MỤC TIÊU gì. Đây là công tác định hướng cho toàn bộ bài phân tích để đảm bảo rằng những câu hỏi đặt ra sẽ đem lại câu trả lời chứa thông tin cần thiết.

Khi đã hiểu vấn đề, hãy đặt những câu hỏi lớn để có thể trả lời cho MỤC TIÊU nghiên cứu. Lúc này, có thể hiểu là chúng ta đang chia nhỏ vấn đề và lên dàn bài cho bộ câu hỏi phân tích thị trường của mình.

Mục đích của câu hỏi phân tích thị trường chính là để tìm thông tin. Chúng ta cần xác định trước VÌ SAO chúng ta cần câu hỏi và để phục vụ cho MỤC TIÊU gì

Mục đích của câu hỏi phân tích thị trường chính là để tìm thông tin. Chúng ta cần xác định trước VÌ SAO chúng ta cần câu hỏi và để phục vụ cho MỤC TIÊU gì?

Ví dụ nếu như mục tiêu phân tích thị trường của bạn là muốn xây dựng chiến lược bán hàng online cho sản phẩm X. Chúng ta cần đặt ra một số câu hỏi lớn như:

  • Tổng quan thị trường thương mại điện tử ra sao?
    • Các mô hình kinh doanh thương mại điện tử
    • Quy mô tổng theo số lượng bán ra và giá trị hàng hoá
    • Quy mô của dòng sản phẩm X
    • Top kênh bán hàng 
    • Cơ hội nào để kinh doanh
  • Xu hướng hiện nay như thế nào?
    • Tình hình hiện tại
    • Tốc độ tăng trưởng
    • Các yếu tố thúc đẩy hoặc cản trở
  • Các đối thủ khác đang làm gì?
    • Chiến lược hiện tại (kênh nào được sử dụng nhiều nhất, hãng nào phổ biến nhất)
    • Case study đối thủ thành công

2. Xác định đối tượng phỏng vấn, xây dựng profile

Bước tiếp theo khi xây dựng câu hỏi phân tích thị trường là lên danh sách những người có thể giúp ta trả lời những câu hỏi trên. Đầu tiên là những công ty, tổ chức nào và sau đó là bộ phận nào trong tổ chức đó. Do một bộ câu hỏi phân tích thị trường thường rất bao quát, chỉ một bộ phận thường không trả lời hết được nên người phỏng vấn thường cố hết sức để tiếp xúc với nhiều ban ngành cùng một lúc.

Hãy xác định đối tượng phù hợp để trả lời các câu hỏi phân tích thị trường

Hãy xác định đối tượng phù hợp để trả lời các câu hỏi phân tích thị trường

Thông thường sẽ có ba đối tượng phỏng vấn chính để lấy thông tin đa chiều, bao gồm:

  • Đối thủ: manager hoặc executive từ các bộ phận Sales, Marketing, Business Development; các đại lý phân phối sỉ lẻ
  • Chuyên gia: chủ tịch, giám đốc hay thư ký các hiệp hội thương mại, câu lạc bộ ngành, các Bộ, Ngành liên quan của chính phủ
  • Khách hàng: những người trực tiếp sử dụng sản phẩm

Tuỳ theo quy mô và mục đích mà ta sẽ thiết kế đối tượng phỏng vấn. Với ví dụ kể trên, đối tượng phỏng vấn phù hợp sẽ là các trưởng bộ phận phụ trách trưởng ngành hàng X ở các kênh thương mại điện tử hoặc ban phát triển thị trường và đối tác chiến lược. Ngoài ra có thể liên hệ thêm Vụ Thương mại điện tử của Bộ Công thương. 

Trong một ví dụ khác, nếu bạn cần phỏng vấn người dùng hay đại lý phân phối thì phải xác định họ có phải là người dùng thường xuyên và đại lý đó có đủ lớn để có được thông tin giá trị hay không. Ta nên áp dụng quy tắc 80/20, chỉ phỏng vấn 20% số bên liên quan nhưng có thể đại diện và cung cấp thông tin về 80% (hoặc hơn) của thị trường.

3. Nguyên tắc MECE

MECE là viết tắt của Mutually Exclusive Collectively Exhaustive, đây là nguyên tắc tổ chức thông tin và chia nhỏ vấn đề một cách vừa bao quát, vừa chi tiết và không bỏ sót khía cạnh nào của vấn đề đang quan tâm. Đây là công cụ hiệu quả giúp các công ty phân tích thị trường đưa ra được phân tích đầy đủ và chính xác nhất.

MECE là nguyên tắc hữu ích khi xây dựng câu hỏi phân tích thị trường

MECE là nguyên tắc hữu ích khi xây dựng câu hỏi phân tích thị trường

Mutually Exclusive (ME) - có nghĩa là không trùng lặp và Collectively exhaustive (CE) - có nghĩa là không bỏ sót. Tức là khi phân tích một vấn đề, bạn chắc chắn rằng mình đã đề cập đến mọi yếu tố cấu thành vấn đề đó và các yếu tố này hoàn toàn không trùng lặp với nhau.

Ví dụ như khi nói đến các vùng miền của Việt Nam, ta có ba miền Bắc Trung Nam, và mỗi miền này có ranh giới rõ ràng và không có chung một tỉnh thành nào.

Trong các bước xây dựng câu hỏi phân tích thị trường kể trên, chúng ta luôn phải chú ý cân nhắc để đảm bảo các mục tiêu, câu hỏi đề ra hay các đối tượng đáp viên đều tuân theo nguyên tắc MECE này.

4. Lưu ý khác

Để có một bản câu hỏi phân tích thị trường tốt, chúng ta cũng cần cân nhắc đến các yếu tố sau:

Câu hỏi phân tích thị trường tốt còn đòi hỏi nhiều yếu tố

Câu hỏi phân tích thị trường tốt còn đòi hỏi nhiều yếu tố

  • Mỗi đối tượng phỏng vấn phải có bảng câu hỏi riêng
  • Ngôn từ dễ hiểu, súc tích, tránh làm đáp viên nhầm lẫn, trả lời sai câu hỏi
  • Bao gồm các định nghĩa chuyên môn hay những khái niệm đi kèm để phỏng vấn viên dễ dàng hiểu và nói chuyện với đáp viên
  • Những câu hỏi nhạy cảm về cách vận hành kinh doanh hay doanh thu nên để cuối cùng, tránh việc đáp viên không hài lòng và bỏ giữa chừng buổi phỏng vấn
  • Dùng bảng biểu khi phù hợp, đặc biệt là các câu hỏi đánh giá cho điểm, như vậy cả người phỏng vấn lẫn đáp viên chỉ cần liếc qua là có thể hiểu được điều cần làm
  • Thêm hình ảnh nếu có thể, ví dụ như khi hỏi về thương hiệu, nếu được nhìn thấy logo, đáp viên sẽ dễ được gợi nhớ và trả lời chính xác hơn

Nếu bạn muốn thảo luận thêm về chủ đề này hoặc nhận các tài liệu liên quan, vui lòng tham gia nhóm FacebookiConsulting - Chiến lượng & Quản trị.

Bài viết liên quan:

  1. Cần làm gì khi hợp tác với công ty phân tích thị trường
  2. 4 tiêu chí đánh giá phân tích thị trường chất lượng
  3. 9 sai lầm thường gặp khi phân tích thị trường
  4. Xử lý thiếu dữ liệu trong phân tích thị trường
  5. Tổng quan về phân tích thị trường
Bài viết liên quan
Share to LinkedIn
Share to Facebook